Hesperian Health Guides
Сокурдуктун себептери
HealthWiki > Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү балдарды реабилитациялоо > 30-БӨЛҮМ: Кɵздөр начар көрүү жана сокурдук > Сокурдуктун себептери
Сокурдук эмнеден пайда болору тууралуу түрдүү элдерде түрдүү ырым-жырымдар бар. Дүйнө жүзүнүн кээ бир аймак- тарында бала сокур болуп төрөлүү ата-энесинин күнөөсү үчүн жаза деп ойлошот. Ал эми Латин Америкасынын айрым бөлүктөрүндөгү элет жергесинде жашаган эл “ымыркайдын көздөрүнө жарганаттын заарасы тамып кеткен же анын бети- нин жанынан “Кара жез тумшук” деп аталган шайтан көпөлөк учуп өткөн” деп ишенет. Албетте, сокурдуктун чыныгы се- бептерине булардын эч байланышы жок. Адамдар жаңы маалыматтарга улам ээ болгон сайын, алардын көбү мындай эски ырым-жырымдардан баш тартып, арылып жатышат.
Балдардын көздөрү кургап кетүүсүнө жол бербөө үчүн, аларга А витамини бар азыктарды берип туруу керек. Үй-бүлөлөрдү үйлөрүнүн жанындагы жер тилкелерине таттуу калемпир, сабиз жана жашыл жал- бырактуу жашылчаларды өстүрүп, аларды тамакка колдонуп турууга кызыктыруу зарыл. Бала 6 айынан тартып бул азыктар менен такай тамактанып туруусун камсыз кылыңыз.
БАЛДАР СОКУР БОЛУП КАЛУУСУНУН НЕГИЗГИ СЕБЕПТЕРИ
- “Көздөр кургоо” (ксерофтальмия, же начар тамактануудан пайда болуучу сокурдук) – балдарда пайда болуучу сокурдуктун эң көп учу- раган себеби. Ал Африканын жана Азиянын айрым аймактарында ай- рыкча көп кезигет. Бул илдет баланын тамагында А витамини жетиш- сиз болгондо пайда болот. Табийгатта А витамини мөмөлөрдүн жана жер жемиштердин көбүндө, андан тышкары, сүттө, этте жана жумурт- када бар. Ушундай азыктардын жок дегенде бири менен такай тамак- танып турбаган балдардын көздөрү ушинтип кургап кетет. Балдардын ичи өткөндө же алар кызылча оорусу, көк жөтөл же кургак учук ме- нен ооруганда, мындай бузулуу көп пайда болот же тез күчөйт. Ал эм- чек эмбеген балдарда кыйла көбүрөөк учурайт.
Балдардын көздөрү кургап кетүүсүнө жол бербөө үчүн, аларга А витамини бар азыктарды берип туруу керек. Үй-бүлөлөрдү үйлөрүнүн жанындагы жер тилкелерине таттуу калемпир, сабиз жана жашыл жал- бырактуу жашылчаларды өстүрүп, аларды тамакка колдонуп турууга кызыктыруу зарыл. Бала 6 айынан тартып бул азыктар менен такай тамактанып туруусун камсыз кылыңыз.
А витамининин капсулалары же суюк түрлөрү да көздөрдүн кургап кетүүсүнө жол бербөөгө жарайт, бирок булар туура баланстуу тамакта- нуунун ордун алмаштырбоого тийиш. Балага ар 4–6 ай сайын мындай кошулмадан 200 000 бирдик (1 жашка чейинки балдарга 100 000 бир- дик) (60 мг ретинол) берип туруңуз. Мындай чоң дозаны берүү жышты- гын 4–6 айдан к өбөйтпөңүз, анткени өтө көп А витамининен бала ууланышы мүмкүн. Дарылоо максатында, А витамининен 200 000 бирдикти (эл аралык бирдик) бир жолу, кийинки күнү дагы 200 000 бир- дик жана 2 жумадан кийин дагы бир жолу 200 000 бирдик бериңиз. 1 жашка чейинки балдарга так ушул дозанын жарымын бериңиз. Коом- чоңуздагы медициналык-санитардын кызматчыга кайрылыңыз.
Балада сокурдук начар тамактануудан же инфекциядан пайда болушу жана көпчүлүк учурда балдар сокур бо- луп калуусуна жол бербөө мүмкүн экени белгилүү.
| КСЕРОФТАЛЬМИЯНЫН БЕЛГИЛЕРИ | |
| “Түнкү сокурдук” биринчи белгиси болушу мүмкүн. Бала караңгыда башкаларга салыштырмалуу начарыраак көрөт. |  |
| Кийинки белгиси: көздөр кур- гап кеткендей көрүнөт. Көздүн агынын өңү күңүрттөнүп кетет, анда бырыштар жана кичи- некей боз түстүү ыйлаактар (Бито тактары) пайда боло баштайт. |  |
| Кийин көздүн каралжын бөлү- гү, тагыраак айтканда, анын сыртындагы тунук чели да кургап, анын өңү да күңүрт- төнүп кетет. Анда майда чуңкурлар пайда болот. |  |
| Акыры, көздүн сыртындагы тунук чели жумшарып, анда көөп же жарылып кеткен жерлер пайда болот. Бул, сокурдукка алып келиши мүмкүн. |  |
| БУГА ЖОЛ БЕРБӨӨГӨ ЖАРДАМ БЕРҮҮЧҮ АЗЫКТАР | |
|
 |
| ТРАХОМАНЫН БЕЛГИЛЕРИ | ||
 |
Көздөр кызаруудан башталат; көздөргө улам жаш келе берет, алар сезгенет. Же балдарда ал бир не- че ай бою эч кандай баштапкы белгилери жок эле же бирин-серини гана байкалып өрчүйт. | |
| Бир айдан же андан ашык убакыттан кийин көздүн үстүнкү кабагынын ички бетинде кичинекей дөм- пөйүүлөр пайда болот. | ||
| Көздүн агы сезгенет же шишийт. | ||
 |
Көздү каптап турган тунук челдин үстүнкү бөлүгү күңүрттөнүп кеткендей көрүнүшү мүмкүн | |
 |
Бир нече жылдан кийин кабактынын ички бетинде- ги дөмпөйүүлөр жоголо баштайт, бирок алардын ордунда агыш тырыктар калат | |
| Тырыктар кирпиктерди көзгө тартып, мындан көздү каптап турган тунук чел тытылып, бул сокурдукка алып келиши ыктымал | ||
| 3. Эгер жаңы төрөлгөн баланын көздөрүнө гонорея же хламидиоз жукканда илдетти те- зинен дарылап баштабаса, ал сокурдукка алып келет. Көздөр кызарып, шишип, аябай ириңдеп кетет. Сокурдукка алып келүүсүнө жол бербөө үчүн, жаңы төрөлгөн бардык бал- дардын көздөрүнө дароо курамында эритромицин же тетрациклин бар көз майын сүйкөө же повидон-йоддун эритмесинен 1 тамчы тамчылатуу зарыл. Энеде бул эки оорунун бир да белгиси байкалбаса деле, ал ооруну төрөт учурунда баласына жуктуруп коюшу мүм- күн. |  | |
| Эгер биринчи бир нече ай ичинде ымыркайдын көздөрү кызарса, шишисе жана катуу ириңдесе, анда балада бул эки оорунун бири же экөө тең болушу мүмкүн. Эгер анализ жа- сатуу жолу менен кайсы инфекция сезгенүүгө алып келгенин аныктоо мүмкүн болбосо, бул эки оорудан тең баланы дарылаңыз. |  |
Көз майды көздүн төмөнкү кабагынын ички бетине сүйкөңүз. |
| Гонореядан дарылоо: Сан булчуңуна 125 мг цефтриаксон дарысын ийне аркылуу 1 жо- лу киргизиңиз. | ||
| Хламидиоздон дарылоо: 30–50 мг эритромицин сиробун күнүгө 3 маал 14 күн бою ичириңиз. | ||
| Эгер ымыркайдын көздөрүндө гонорея же хламидиоз оорусу өрчүсө, баланын атасы жана апасы да – экөө тең – бул оорудан дарыланып чыгууга тийиш. “Үй-бүлөнүн ден соолугу үчүн” (236-, 237- жана 360-беттер) же Where Women Have No Doctor (Аялдын ден соолугу үчүн; 16-бөлүм) деп аталган китептерди караңыз. | ||
 КАРА ЧЫМЫН Чынында
чоңдугу ушунчалык |
Учтуу бир нерсени кармап алып чуркоо КӨЗДӨР ҮЧҮН КООПТУУ.
гидроцефалиядан, артриттен, пес оорусунан, мээде шишик пайда болуудан же кээ бир дарылардан. Даун синдрому бар, чоңоюп калган балдар- дын болжол менен жарымында бара-бара катаракта (көздүн чечекейи тунаруу) өрчүйт.
КӨЗ ДАРЫЛАРЫН КОЛДОНУУДАГЫ САКТЫК ЧАРАЛАР
Заманбап дарылардын же “элдик ыкмалардын” зыян келтирбегендерин гана колдонуңуз.
Улам-улам колдоно берүүгө болбогон жана колдонгондо этияттыкты талап кылган заманбап дарылар- дын бири кортикостероид көз майы. Айрым доктурлар жана коомчолордогу медициналык-санитардык кызматчылар көзгө бир нерсе болсо эле бул дарыны дайындай беришет. Бул өтө кооптуу!. Эгер көздө- гү көйгөй (дүүлүгүү, кычышуу, кызаруу ж.б.у.с.). вирустан (көзгө көрүнбөгөн микрожандык) улам пайда болсо, көз майы инфекцияны ого бетер күчөтүп, көздү жабыркатышы же сокурдукка (!) алып келиши мүмкүн.*(See Note below.)
Көз көйгөйлөрүн дарылоодо колдонулуучу “элдик ыкмалардын” кээ бир- лери коопсуз жана эффективдүү. Мисалы, эгер Мексиканын элет жергесин- де бирөөнүн көзүнө пыр-сыр же кум кирип кетсе, аны алуу үчүн, көз кабагынын астына “чиа” деп аталган өсүмдүктүн уругун салышат. Бул уруктун бети жылмакай болуп, тышында жабышчаак былжыры бар болгондуктан, көзгө кир- ген бир нерсе ага тез эле жабышып калат. Андан кийин бул урукту көздөн алып салышат. Бул – эффективдүү жана коопсуз ыкма.
“Элдик ыкмалардын” айрымдары кооптуу. Кээ бир элеттик аймактарда көздөрдүн көрүүсүнүн тунарыктоосун көздүн тегерегине заң сыйпап “дарылоо” ыкмалары учурайт. Мындай ыкма жардам бербейт. Мындан тышкары, мындай ыкма өзү кооптуу, анткени ал олуттуу инфекцияланууга алып келиши мүмкүн. Көзгө лимон ширесин же заара тамчылатуу же “Викс” (Vicks) майын сүйкөө сыяктуу ыкмалар да кооптуу.
Эскертме. Ирит оорусунан (китептин “артрит” жана “пес оорусу” деп аталган бөлүмдө- рүнөн караңыз) улам болуучу сокурдукка жол бербөө үчүн, кортикостероид тамчылары же майы абдан маанилүү. Бирок адегенде “флуоресценцияга” текшерип, көздө вирустук инфекция жок экенине ынануу зарыл. Доктур менен кеңешиңиз.